13 kwietnia wejdą w życie przepisy dotyczące zmian w kontroli prawa do zasiłku przez
osoby, które nieprawidłowo wykorzystują zwolnienia lekarskie. Od tego dnia
obowiązywać będą również nowe przepisy dotyczące kwalifikacji i zatrudniania kadry
medycznej w ZUS.
Osoba ubezpieczona może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia
od pracy, jeżeli w czasie, w którym miała orzeczoną niezdolność do pracy, będzie:
wykonywać pracę zarobkową lub
podejmować aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
Nowe przepisy precyzują pojęcia pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem
zwolnienia od pracy – informuje Marlena Nowicka – rzeczniczka prasowa ZUS w
Wielkopolsce – Praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter zarobkowy. Pracą
zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia, w okresie
zwolnienia od pracy, wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być
polecenie pracodawcy.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy to wszelkie działania, które utrudniają
lub wydłużają proces leczenia lub rekonwalescencję. Nie należą do nich zwykłe czynności
dnia codziennego lub czynności incydentalne, których podjęcia, w okresie zwolnienia od
pracy, wymagają istotne okoliczności – dodaje Nowicka.
Bez zmiany pozostaje zasada, że okres zwolnienia od pracy powinien być wykorzystany na
odzyskanie zdrowia i rekonwalescencję. Osoba ubezpieczona nie może w tym czasie
wykonywać działań, które zakłóciłyby ten proces. Nie wolno jej podejmować pracy
zarobkowej ani aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Wyjątkowo, może wykonywać
zwykłe czynności życia codziennego lub czynności incydentalne. Jeżeli podejmie takie
czynności, będzie to – tak jak dotychczas – weryfikowane i oceniane z uwzględnieniem
okoliczności konkretnej sprawy.
Jak przebiega kontrola prawidłowego wykorzystywania zwolnień od pracy
Kontrola oznacza sprawdzenie, czy osoba ubezpieczona nie wykorzystuje zwolnienia od
pracy niezgodnie z jego celem. Zmiany w przepisach dotyczą zasad i trybu przeprowadzania
takiej kontroli. Obejmują one następujące kwestie:
uprawnienia i obowiązki osób przeprowadzających kontrolę (np. do legitymowania
osoby kontrolowanej, po to by ustalić jej tożsamość),
obowiązki osób kontrolowanych,
zasady przeprowadzania kontroli,
zasady sporządzania protokołu z kontroli,
zasady składania zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole.
Zmieni się także wzór upoważnienia i wzór protokołu z kontroli. Zostaną one określone w
rozporządzeniu w sprawie wzoru upoważnienia do przeprowadzenia kontroli prawidłowości
wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy i wzoru protokołu tej kontroli.
Zmiany w orzecznictwie lekarskim w ZUS
Od 13 kwietnia 2026 r. będą obowiązywać nowe przepisy dotyczące kwalifikacji
i zatrudniania kadry medycznej w ZUS.
Do zakresu działania ZUS należy między innymi wydawanie orzeczeń:
dla potrzeb ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i innych
świadczeń należących do właściwości ZUS,
dla celów realizacji zadań zleconych ZUS na podstawie innych ustaw,
dla celów świadczeń podlegających koordynacji wspólnotowej i dwustronnej
(bilateralnej),
w ramach kontroli orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy.
Aktualnie zadania te realizują wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na podstawie umów
o pracę.
13 kwietnia 2026 r. wchodzą w życie następujące zmiany:
- poza lekarzami orzecznikami, w określonych ustawowo rodzajach spraw, orzeczenia
będą mogły wydawać osoby, które wykonują samodzielne zawody medyczne i
posiadają tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii albo pielęgniarstwa:
fizjoterapeuci – orzeczenia w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach
prewencji rentowej ZUS,
pielęgniarki lub pielęgniarze – orzeczenia w sprawach niezdolności do
samodzielnej egzystencji; - zmienią się kwalifikacje zawodowe, jakimi będą musieli legitymować się lekarze
orzekający w ZUS; poza lekarzami specjalistami na stanowiskach orzeczników będą
mogli pracować również lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w określonej
dziedzinie medycyny oraz lekarze z 5-letnim stażem pracy w zawodzie, którzy nie
mają tytułu specjalisty i nie odbywają szkolenia specjalizacyjnego; - formy współpracy z kadrą medyczną będą elastyczne: lekarze orzecznicy, specjaliści
fizjoterapii oraz specjaliści pielęgniarstwa będą mogli wykonywać pracę na
podstawie umowy o pracę albo umowy o świadczenie usług.
Zmiany te stanowią jeden z etapów reformy orzecznictwa lekarskiego. Pozostałe zmiany
wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.
